25 NĂM VIỆT NAMTHAM GIA ASEAN:

Chung tay vì một Cộng đồng ASEAN gắn kết và thích ứng

(Bài viết đăng báo nhân ngày 28/7/2020, kỷ niệm 25 năm Việt Nam tham gia ASEAN)

Phạm Bình Minh
Ủy viên Bộ Chính trị
Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao​

          Ngày 28/7/2020 đánh dấu 1/4 thế kỷ Việt Nam chính thức gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Đặc biệt năm nay, lễ kỷ niệm sự kiện đáng nhớ này trùng với thời điểm Việt Nam đảm nhiệm trọng trách Chủ tịch luân phiên lần thứ hai của Hiệp hội.

pho-thu-tuong-pham-binh-minh-viet-nam-luon-gan-bo-voi-ngoi-nha-chung-asean_4.jpg
Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh và Phu nhân Nguyễn Nguyệt Nga cùng các vị Đại sứ, Trưởng cơ quan đại diện ASEAN tại Hà Nội.

          Việc Việt Nam gia nhập ASEAN năm 1995 là một trong những mốc quan trọng nhất trong lịch sử đối ngoại của Việt Nam kể từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 cũng như trong quá trình phát triển của ASEAN. Sự kiện lịch sử này có ý nghĩa quan trọng, đưa khu vực Đông Nam Á từ đối đầu sang đối thoại, từ nghi kỵ sang tin cậy, từ chia rẽ sang đoàn kết. Với ASEAN, việc kết nạp Việt Nam trở thành thành viên thứ 7 giúp đẩy nhanh quá trình mở rộng Hiệp hội ra cả 10 nước trong khu vực, qua đó củng cố hòa bình, ổn định ở một khu vực có tầm quan trọng đặc biệt về địa – chính trị và địa – kinh tế, là trung tâm kết nối Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương. Khi Việt Nam gia nhập ASEAN, khu vực mới bước ra khỏi Chiến tranh Lạnh, vị thế, vai trò và quy mô kinh tế của ASEAN vẫn còn khiêm tốn. Song 25 năm qua đã chứng kiến sự đổi thay mạnh mẽ của Hiệp hội. Để đến nay, cả 10 nước Đông Nam Á trở thành một Cộng đồng thống nhất với uy tín ngày càng cao ở châu Á – Thái Bình Dương và trên thế giới.          

          Trên nền tảng các cơ chế Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC), với sự hình thành Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) và Hiệp ước về khu vực Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân (SEANWFZ), ASEAN dần trở thành một khu vực hòa bình, ổn định với vị thế từng bước được khẳng định. Việc thành lập Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (AFTA) cùng với việc ký kết các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) giữa ASEAN với hàng loạt các nền kinh tế chủ chốt trên thế giới đã góp phần tạo nên phồn vinh cho ASEAN, đưa ASEAN trở thành một trong những khu vực phát triển kinh tế năng động nhất trên thế giới. Năm 2019, ASEAN đã là mái nhà chung của khoảng 650 triệu người dân, với tổng sản phẩm quốc nội (GDP) đạt hơn 3.200 tỉ USD và kim ngạch thương mại đạt 2.800 tỉ USD.

          Đặc biệt, Cộng đồng ASEAN hình thành ngày 31/12/2015, đã đưa ASEAN trở thành một Cộng đồng gắn kết về chính trị, liên kết về kinh tế và sẻ chia trách nhiệm xã hội. ASEAN ngày nay được coi là hình mẫu thành công về hợp tác khu vực. Các diễn đàn do ASEAN khởi xướng đã quy tụ được nhiều quốc gia, được tất cả các nước lớn coi trọng.

          Không chỉ gắn kết, liên kết về nội khối, ASEAN còn tích cực mở rộng quan hệ với các đối tác bên ngoài, trở thành một đối tác quan trọng của các nước lớn trong và ngoài khu vực. Trên cơ sở quan hệ đối ngoại rộng mở bao gồm 10 đối tác đối thoại, trong đó có tất cả các nước lớn, tiếng nói ASEAN được lắng nghe và vai trò trung tâm của ASEAN ngày càng được củng cố.

          Trên thực tế, vai trò trung tâm của ASEAN đã được khẳng định thông qua việc ASEAN thúc đẩy sự ra đời và dẫn dắt Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS), Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng (ADMM) và Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng Mở rộng (ADMM Plus), đóng góp ngày càng quan trọng vào việc giải quyết những vấn đề chung của khu vực. Tiêu biểu là việc ASEAN đã bày tỏ lập trường kiên định trong việc duy trì hòa bình, ổn định trên Biển Đông và khu vực, như Tuyên bố về Ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) năm 2002 và đàm phán về Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông (COC) đang được kỳ vọng sớm hoàn tất, cùng nhiều tiến triển quan trọng khác.

pho-thu-tuong-pham-binh-minh-viet-nam-luon-gan-bo-voi-ngoi-nha-chung-asean_2.jpg
Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh, Phu nhân Nguyễn Nguyệt Nga và Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Quốc Dũng, Trưởng SOM ASEAN chụp ảnh lưu niệm với Vụ ASEAN, Bộ Ngoại giao.

           Với Việt Nam, ngày 28 tháng 7 của 25 năm trước đồng thời là cột mốc quan trọng đánh dấu bước tiến rất quan trọng của Việt Nam trên con đường hội nhập khu vực và quốc tế. Chúng ta đã từng bước hội nhập với tâm thế ngày càng tự tin, ngày càng tích cực, chủ động, không ngừng phát huy vai trò là một đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm của cộng đồng các nước Đông Nam Á nói riêng và cộng đồng quốc tế nói chung.

          Trong quá trình hội nhập của đất nước, ngành ngoại giao luôn đóng vai trò tiên phong đột phá, mở đường ra thế giới. Trong nhiệm vụ thuở ban đầu đưa đất nước phá thế bao vây, cô lập, ASEAN được xem là đột phá khẩu đầu tiên của Việt Nam trong hội nhập. Ở những giai đoạn sau, hội nhập và tham gia của Việt Nam trong ASEAN gắn liền với quá trình Đổi mới, hội nhập quốc tế của đất nước. Chúng ta đã có những bước tiến mạnh mẽ trong đổi mới tư duy đối ngoại, từ chủ trương "thêm bạn, bớt thù", đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ quốc tế, "chuyển từ đối đầu sang đối thoại"[1] tới trở thành "thành viên chủ động, tích cực, có trách nhiệm" trong ASEAN và nay là phương châm "chủ động, tích cực và có trách nhiệm cùng các nước ASEAN xây dựng Cộng đồng vững mạnh"[2].

          Việt Nam từng bước khẳng định là một phần không thể tách rời của ASEAN và khu vực Đông Nam Á, gắn sự phát triển của đất nước với ASEAN và mong muốn gánh vác công việc chung của ASEAN. Chính sách đối với ASEAN đã trở thành một bộ phận quan trọng trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Điều này được nhấn mạnh trong các văn kiện, nghị quyết của Đảng về đối ngoại, đặc biệt là Chỉ thị 25-CT/TW ngày 8/8/2018 về đẩy mạnh và nâng tầm đối ngoại đa phương đến năm 2030.

          Ngay sau khi gia nhập ASEAN năm 1995, Việt Nam đã tích cực thúc đẩy để các nước ở Đông Nam Á còn lại gia nhập ASEAN. Các nước  Lào, Mi-an-ma và Cam-pu-chia đã tham gia ASEAN lần lượt các năm 1997 và 1999. Qua đó, giấc mơ về một ASEAN gồm toàn bộ 10 nước Đông Nam Á đã trở thành hiện thực. Là thành viên của ASEAN, Việt Nam đã chủ động, tích cực, và có trách nhiệm khi tham gia vào các công việc của ASEAN trong đó có xây dựng thể chế cho ASEAN như Hiến chương ASEAN (2008), Lộ trình xây dựng Cộng đồng ASEAN (2009-2015), Kế hoạch Tổng thể 2009, 2015, và 2025, Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN sau 2015, 2025 và xa hơn …và  triển khai toàn diện cả ba trụ cột Cộng đồng ASEAN. Việt Nam đã tổ chức tốt Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 6, đảm nhận thành công vai trò Chủ tịch Ủy ban Thường trực ASEAN (ASC) khóa 34 (7/2000-7/2001), Chủ tịch ASEAN 2010, và hiện đang nỗ lực hoàn thành tốt vai trò Chủ tịch ASEAN 2020. Với nhiều sáng kiến và đóng góp quan trọng như mở rộng EAS hay thành lập cơ chế ADMM cộng, Việt Nam tích cực cùng các thành viên ASEAN  duy trì vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực đang định hình.

          Đến nay, một điều chắc chắn là việc gia nhập ASEAN đã đem lại cho Việt Nam nhiều lợi ích quan trọng, thiết thực. Thứ nhất, ASEAN là một trong những nền tảng quan trọng để chúng ta từng bước hội nhập quốc tế, tạo môi trường quốc tế thuận lợi cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. 25 năm qua, Việt Nam đã cùng các nước ASEAN xây dựng khu vực Đông Nam Á hữu nghị, hợp tác, không có chiến tranh. Đi đôi với thúc đẩy hợp tác ASEAN, chúng ta đã thiết lập các khuôn khổ đối tác chiến lược, đối tác toàn diện với các nước láng giềng, khu vực, các nước lớn và nhiều đối tác quan trọng khác. Vai trò ngày càng tăng trong ASEAN giúp ta tranh thủ sự ủng hộ quốc tế để bảo vệ các lợi ích an ninh và phát triển, trong đó có vấn đề Biển Đông.

          Thứ hai, tham gia ASEAN giúp chúng ta hội nhập quốc tế sâu rộng hơn, huy động các nguồn lực phục vụ phát triển và nâng cao sức mạnh tổng hợp. Tiếp sau quá trình tham gia ASEAN, Việt Nam đã chủ động tham gia Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC), Diễn đàn Hợp tác Á-Âu (ASEM), Tổ chức  Thương mại Thế giới (WTO), các FTAs thế hệ mới như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) giúp Việt Nam đẩy mạnh cải cách, mở rộng thị trường, tăng cường xuất khẩu, thu hút đầu tư, ODA, qua đó giúp cho kinh tế tăng trưởng cao trong nhiều năm.

          Thứ ba, hội nhập ASEAN giúp Việt Nam từng bước nâng tầm đối ngoại giao đa phương, nâng cao vị thế quốc tế của đất nước. Thành công trong tham gia ASEAN đã và đang giúp Việt Nam thực hiện tốt nhiều nhiệm vụ đối ngoại đa phương quan trọng như Uỷ viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (nhiệm kỳ 2008-2009, 2020-2021), đăng cai Cấp cao APEC (năm 2006, năm 2017), tích cực tham gia xây dựng các "luật chơi" quốc tế, hợp tác đối phó với các thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu, đối phó với đại dịch Covid-19...

          Thứ tư, quá trình tham gia ASEAN 25 năm qua đã rèn luyện, đào tạo và nâng cao trình độ của đội ngũ cán bộ đối ngoại, nhất là cán bộ làm công tác đa phương của Việt Nam; giúp chúng ta ngày càng vững vàng hơn khi "vươn ra biển lớn" - hội nhập toàn cầu.

pho-thu-tuong-pham-binh-minh-viet-nam-luon-gan-bo-voi-ngoi-nha-chung-asean_11.jpg
Chương trình nghệ thuật ASEAN

          Là Chủ tịch ASEAN 2020, Việt Nam đã cùng các nước thành viên xác định chủ đề chung cho năm 2020 là "Gắn kết và Chủ động thích ứng" nhằm đẩy mạnh tiến trình xây dựng Cộng đồng và phát huy vai tròcủa ASEAN trong một thế giới đầy biến động. Trong bảy tháng qua, những nỗ lực của Việt Namtrong vai trò Chủ tịch ASEAN đã thể hiện đúng tinh thần gắn kết và chủ động thích ứng. Cùng với sự đoàn kết, gắn kết giữa các nước thành viên ASEAN và sự ủng hộ, hợp tác chặt chẽ của các đối tác, ASEAN đã đảm bảo triển khai hiệu quả các mục tiêu hợp tác, liên kết ASEAN trong năm 2020, vượt lên các khó khăn, thách thức,bước đầu kiểm soát đại dịch Covid-19, đồng thời sớm tiến hành khắc phục hậu quả dịch bệnh, phục hồi và phát triển.

          Cái cách mà ASEAN vượt qua những sóng gió bất ngờ và không có tiền lệ mà đại dịch Covid-19 gây ra minh chứng cho một ASEAN gắn kết và chủ động thích ứng, kiên định và không khuất phục trước nghịch cảnh. Hơn bao giờ hết, chúng ta thấu hiểu tầm quan trọng của tư duy Cộng đồng và hành động Cộng đồng. Như Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh "…các nỗ lực đơn lẻ cần được gắn kết lại, vượt tầm quốc gia, trở thành hành động chung của cả Cộng đồng ASEAN"./.



[1]Đảng Cộng sản Việt Nam (1991). Văn kiện Đại hội Đảng VII , Văn phòng Trung ương Đảng, Hà Nội.

[2] Đảng Cộng sản Việt Nam (2016). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Văn phòng Trung ương Đảng, Hà Nội, tr. 154



On the occasion of the 25th anniversary of Việt Nam's accession to the Association of Southeast Asian Nations (ASEAN), Deputy Prime Minister and Minister of Foreign Affairs Phạm Bình Minh pens an article reflecting on the achievements Việt Nam and ASEAN have made over the past 25 years.

PhạmBình Minh

July 28, 2020 marks a quarter of a century since Việt Nam officially became a member of the Association of Southeast Asian Nations (ASEAN). The 25th anniversary of this special occasion coincides with Việt Nam's turn for the rotating chairmanship of the association for the second time.

Việt Nam's accession to ASEAN in 1995 is one of the most important milestones not only in Việt Nam's foreign policy history since the August Revolution in 1945, but also in the development of ASEAN.

This historic event holds important significance, bringing Southeast Asia from confrontation to dialogue, from distrust to trust, from division to solidarity.

For ASEAN, the admission of Việt Nam to become its seventh member helped accelerate the process of expanding the grouping to cover all 10 countries in the region, thereby strengthening peace and stability in this area of special geopolitical and geo-economic importance and the centre connecting the Pacific and the Indian Ocean.

When Việt Nam joined ASEAN, the region had just emerged from the Cold War and its position, role and economic scope remained modest.

But the past 25 years have witnessed a drastic transformation in the association and today, all 10 Southeast Asian countries have become a unified community with an increasingly elevated reputation in the Asia-Pacific region and in the world.

Based on the Treaty of Amity and Cooperation in Southeast Asia (TAC), with the formation of the ASEAN Regional Forum (ARF) and the Southeast Asian Nuclear-Weapon-Free-Zone Treaty (SEANWFZ), ASEAN has gradually become a peaceful and stable region whose position and profile is increasingly affirmed.

The establishment of the ASEAN Free Trade Area (AFTA), together with the signing of free trade agreements (FTAs) between ASEAN and many key economies, has contributed to the prosperity of the ASEAN region, making ASEAN one of the most dynamic economies in the world.

By 2019, ASEAN was home to about 650 million people, with a gross domestic product (GDP) of more than US$3.2 trillion and trade value exceeding $2.8 trillion.

The ASEAN Community was established on December 31, 2015, making ASEAN politically cohesive, economically integrated and socially responsible. ASEAN today is considered a successful model of regional co-operation. The forums initiated by ASEAN have drawn the participation of many countries and are held in high regard by all major countries.

In addition to its intra-regional cohesion and co-operation, ASEAN has also expanded relations with external partners, becoming an important partner of major countries within and outside the region. On the basis of open external relations including 10 dialogue partners, including all the world's major powers, ASEAN's voice is heard and ASEAN's centrality is getting more and more consolidated.

ASEAN's central role has been affirmed through its efforts in promoting the establishment of and leading the ASEAN Regional Forum (ARF), the East Asia Summit (EAS), the ASEAN Defence Ministers' Meeting (ADMM), and the ADMM Plus; and through its increasingly important contributions to the handling of regional issues.

Notably, ASEAN has expressed its steadfast stance in regards to the maintenance of peace and stability in the South China Sea (known in Việt Nam as the East Sea) and in the region, via the Declaration on the Conduct of Parties in the South China Sea (DOC) in 2002 and the ongoing negotiations for the Code of Conduct of Parties in the South China Sea (COC), which are expected to conclude soon.

For Việt Nam, the day of July 28 a quarter-century ago is also a meaningful milestone, marking a very important step forward of Việt Nam on the path of regional and international integration.

We have increasingly pursued more profound integration, with a confident, active, proactive spirit, and always demonstrating our role as a reliable partner and responsible member of the community of not only Southeast Asian countries but also the international community.

In the country's integration process, the diplomatic sector has always played a vanguard role, charting the pathway to the world.

In the diplomatic task of getting the country out of a state of besiegement and isolation, ASEAN was considered the first breakthrough of Việt Nam's integration. In the later stages, Việt Nam's engagement and participation in ASEAN has been closely attached to the country's renovation and international integration process.

We have made strong strides in 'renewing' our foreign affairs stance, from the 'more friends, fewer enemies' policy, diversifying and multilateralising our international relations, 'moving from confrontation to dialogue', to striving towards 'an active, proactive, and responsible member' in ASEAN, and now the motto is 'active, proactive, and responsible together with ASEAN countries in building a strong community'.

Việt Nam has gradually consolidated its position as an integral part of ASEAN and Southeast Asia, aligning the country's development with ASEAN and expressing the wish to shoulder its share of responsibilities in ASEAN's affairs.

Việt Nam's ASEAN policy has become a crucial component of the country's foreign policy, as highlighted in the Communist Party of Việt Nam's documents and resolutions on foreign affairs, especially Directive No.25-CT/TW on promoting and enhancing multilateral foreign relations by 2030.

Immediately after joining ASEAN in 1995, Việt Nam made efforts to push for the admission of the remaining Southeast Asian countries to become ASEAN members. Laos, Myanmar and Cambodia joined ASEAN in 1997 and 1999, respectively, which helped realise the dream of an ASEAN that groups together all 10 Southeast Asian countries.

As a member of ASEAN, Việt Nam has been active, proactive, and responsible in ASEAN's affairs including institution building for ASEAN such as the ASEAN Charter (2008), Roadmap for an ASEAN Community 2009-2015, ASEAN Blueprint 2009, 2015, and 2025, ASEAN Community Vision Post- 2015, 2025 and beyond; and comprehensively implemented all three pillars of the ASEAN Community.

Việt Nam held the 6th ASEAN Summit in 1998, undertook the role of Chairman of the 34th ASEAN Standing Committee (ASC) (July 2000 to July 2001), was Chairman of ASEAN 2010, and currently, Việt Nam is working hard to fulfil the role of ASEAN Chair 2020.

With many important initiatives and contributions such as EAS expansion or establishment of the ADMM Plus mechanism, Việt Nam has displayed its efforts together with ASEAN members to maintain the central role of ASEAN in the shaping of the regional structure.

Becoming an ASEAN member has brought Việt Nam many important and practical benefits.

Firstly, ASEAN is one of the important foundations for our gradual efforts at international integration, creating a favourable international environment to serve national building and defence. Over the past 25 years, Việt Nam and ASEAN countries have built a friendly, co-operative and war-free Southeast Asia. In tandem with promoting ASEAN co-operation, we have established strategic partnership frameworks and comprehensive partnerships with neighbouring countries, regions, major powers and many other important partners. Our growing profile in ASEAN helps us marshal international support to protect our security and development interests, including the South China Sea issue.

Secondly, joining ASEAN enabled us to integrate more deeply into the world, mobilise resources for development and boost our synergistic strength. Following the admission into ASEAN, Việt Nam has participated in the Asia-Pacific Economic Cooperation (APEC), the Asia-Europe Meeting (ASEM), the World Trade Organisation (WTO), as well as new generation FTAs such as the Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership (CPTPP) and the EU-Việt Nam Free Trade Agreement (EVFTA), which help Việt Nam accelerate its reforms, expand the market, increase exports, attract investment and official development assistance (ODA), helping the country achieve impressive growth for many consecutive years.

Thirdly, ASEAN engagement helps Việt Nam gradually uplift its multilateral diplomacy and augment its position in the international arena. Successes in ASEAN have given us advantages to fulfil many important multilateral foreign affairs tasks such as the role of non-permanent member of the United Nations Security Council (for the term 2008-2009, 2020-2021), the hosting of APEC (2006, 2017), active participation in developing international playbook, co-operation in dealing with global challenges such as climate change and COVID-19 pandemic response.

Fourthly, the process of joining ASEAN for 25 years has helped train and improve the capacity of our diplomats, especially those dealing with multilateral affairs, availing us of firmer confidence when 'sailing out to the high seas' – global integration.

As the Chair of ASEAN 2020, Việt Nam and the bloc's member countries have come up with the theme for this year 'Cohesive and Response', which is hoped to accelerate the process of building the ASEAN Community and promote ASEAN's role in a turbulent, ever-changing world.

Over the past seven months, Việt Nam's efforts as ASEAN Chair have been in line with the spirit of cohesion and proactive response.

With the solidarity among ASEAN member countries and the support and cooperation from our partners, ASEAN has ensured the effective implementation of ASEAN goals of co-operation and connectivity in 2020, overcoming difficulties and challenges, and making initial achievements in the containment of the COVID-19 pandemic, and starting to implement recovery efforts.

The way ASEAN has managed to surmount the unexpected and unpredictable tempest that is the global pandemic has attested to a cohesive, proactive, adaptive, resilient and unwavering ASEAN in the face of adversity.

More than ever, we understand the importance of community thinking and community action. As Prime Minister NguyễnXuânPhúc has emphasised: "Individual efforts need to be unified and transcend national borders, to become a joint action of the ASEAN Community as a whole." 


  ​​  ​​​​​​​​​​​​​   ​​​